Vrijdag 24 Oktober 2014 heeft AvoRO, samen met stichting Vrienden van Victorie en URA BV, het voorlopig ontwerp van ‘het nieuwe IJkgebouw’ gepresenteerd aan de commissie ruimte van de gemeente Alkmaar, buurtbewoners en belanghebbenden. Een ontwerp dat na een periode van intensief onderzoek, ontwerpend studeren en overleg tot stand gekomen is.

Vertrekpunt voor het ontwerp is het beeldbepalende karakter van het IJkgebouw dat in 1878 gebouwd is. Dat gebouw heeft in de 136 jaar daarna ‘flink wat te verduren gekregen’. Oorspronkelijk was het gebouwd als IJkkantoor waar apparatuur geijkt werd, maar al snel verloor het die functie. Het langst heeft het gebouw daarna gefungeerd als school. Vanaf 1909 was de handelsschool er gevestigd, daarna (vanaf ca. 1920) de BLO school. Een school voor zeer moeilijk lerende kinderen. Daarna hebben er kunstenaars gewoond en zijn er een poppodium en een winkel met ‘tweedehands’ spullen in gevestigd geweest. Deze wisselingen van gebruikers hebben een flinke weerslag gehad op de verschijningsvorm van het gebouw. Het gebouw is meerdere malen vergroot en ook in het interieur is geschoven met wanden en trappen. De laatste veranderingen aan het gebouw stammen uit het eind van de vorige eeuw toen na een brand het dak vervangen is en er twee ‘aanbouwen’ gesloopt zijn

13-012 140106 01 tijdslijn
(afbeelding: karakteristieken onder vele lagen graffiti)

Het gebouw is in uiterlijk dus sterk veranderd. De vele lagen graffiti verbergen enkele authentieke details. Dat het oorspronkelijke uiterlijk zo beschadigd is heeft ervoor gezorgd dat het gebouw niet als monument aangewezen is, maar als beeldbepalend pand. Dit houdt in dat de karakteristieken van het pand bij bouwactiviteiten zoveel mogelijk behouden dienen te blijven en dat in geval van sloop/nieuwbouw, die karakteristieken als uitgangspunt moeten dienen voor de nieuwbouw. In deze ‘beleidsnota’ ligt eigenlijk de ontwerp-opgave voor ‘het nieuwe IJkgebouw’ al omschreven. De ruimtelijke en bouwkundige kwaliteit is dusdanig slecht dat er een dermate grote investering nodig is voor het herstel dat een ‘duurzame exploitatie’ van het ‘herstelde gebouw’ niet meer mogelijk is. Daarom heeft AvoRO zich gebogen over het ontwerp van ‘het nieuwe IJkgebouw’.

Dit ‘nieuwe IJkgebouw’ is, zoals de beleidsnota voorschreef, gebaseerd op de karakteristieken van het oorspronkelijke IJkgebouw en het ‘verbouwde IJkgebouw’ uit 1924. Van ‘een IJkgebouw’ is door alle verbouwingen niet echt sprake. Daarom zijn er twee ‘varianten’ geanalyseerd en vertaald in een ontwerp dat zich het best laat omschrijven als een combinatie van reconstructie en interpretatie. Een replica maken sneed geen hout. In de gevelritmiek is tijdens de vergroting in 1924 bijvoorbeeld een verstoring ontstaan. Ook is een ander type kozijn detaillering toegepast. Dit zijn ontwerp-keuzes geweest waar, na kritische bestudering, geen gevolg aan gegeven wordt in ‘het nieuwe IJkgebouw’.

De karakteristieken die gedestilleerd zijn uit de ‘IJkgebouwen’ uit 1878 en 1924 betreffen de bouwmassa, de volume opbouw, de verticale geleding, de horizontale geleding, de verbijzondering van de entree en de detaillering. Van het oorspronkelijke IJkgebouw zijn de volume opbouw, en de geledingen gebruikt en van het ‘verbouwde IJkgebouw’ de bouwmassa. Daarnaast zijn er hedendaagse toevoegingen gedaan aan het ‘nieuwe IJkgebouw’. De zolder, die in de ‘oude IJkgebouwen’ voornamelijk gebruikt werd voor opslag krijgt in het ‘nieuwe IJkgebouw’ een hotelfunctie. Hiervoor is meer daglicht nodig. Een ingreep die ‘eigentijds’ wordt uitgevoerd.

De bouwmassa en de volume opbouw van het ‘nieuwe IJkgebouw’ zijn identiek aan het ‘verbouwde IJkgebouw’. Gemetselde gevels, een geprofileerde daklijst van hout en een terug liggend dak met grijze pannen.

13-012 140106 01 tijdslijn

(afbeelding: ‘bouwmassa en volume opbouw’)

Voor de verticale geleding is de ‘regelmaat’ uit de ‘gevel van 1878’ gebruikt om de ‘gevel van 1924’ opnieuw in te delen. Het smalle travee met daarin gehandhaafd. De resterende maat is gelijkmatig verdeeld in 3 traveeën met in elk van die traveeën een dubbel venster.

13-012 140106 01 tijdslijn

(afbeelding: ‘verticale geleding’)

De horizontale geleding van het ‘nieuwe IJkgebouw’ is identiek aan die van het IJkgebouw. De plint, de vensterbank van de gekoppelde vensters, de kruisroeden en de profilering van de daklijst komen allemaal terug in het ‘nieuwe IJkgebouw’.

13-012 140106 01 tijdslijn

(afbeelding: ‘horizontale geleding’)

Aan het ‘nieuwe IJkgebouw’ worden in de vorm van zgn. loggia’s ook hedendaagse toevoegingen gedaan. Om daglichttoetreding op de verdieping te realiseren zijn deze nodig. In plaats van ‘toevoegingen’ (die het kapvolume ernstig zouden verstoren) is gekozen voor ‘uitsnijdingen’. De ramen zijn vanaf de straat zo minder goed zichtbaar en de dakkapel t.p.v. de entree komt sterker naar voren in het accentueren van die entree. Omdat het vloerniveau van de verdieping met 80cm verlaagd is, is er een goede ‘sta-hoogte’ bij de ramen.

13-012 140106 01 tijdslijn

(afbeelding: ‘hedendaagse toevoegingen’)

Als laatste karakteristiek is het ‘verbijzonderen van de entree’ aangewezen. Dat deze ‘verbijzonderd’ is is te zien aan een aantal aspecten. Allereerst is de traveemaat van de entree afwijkend. Ook de pilasters zijn t.p.v. dit entree dikker en het gevelvlak ligt 10cm meer naar voren. En ook de kozijnvorm is afwijkend. Ten slotte ‘markeert’ de dakkapel, als toevoeging op het dakvolume, de entree. Het is een serie van accenten die allemaal terugkomen in het ‘nieuwe IJkgebouw’. Een contrast tussen een ‘detailrijke entree deur’ en ‘sober gedetailleerde’ vensters in de overige traveeën vormt er nog een toevoeging op

13-012 140106 01 tijdslijn

(afbeelding: ‘verbijzonderen van de entree’)

Originele ornamenten uit het IJkgebouw zoals de sluitstenen in de gemetselde bogen boven de vensters van de kozijnen en de rosetankers t.p.v. de daklijst worden niet teruggebracht. Veel van deze ornamenten zijn verloren gegaan of beschadigd. Ook is de functie van bijvoorbeeld de rosetankers (koppelen van de verdiepingsvloer aan de gevel t.b.v. stabiliteit) in nieuwbouw niet meer van toepassing. Ondanks het ontbreken van deze ornamenten is door de integratie van eerder genoemde karakteristieken toch zeer duidelijk sprake van een ‘nieuw IJkgebouw’. Een nieuw gebouw dat een nieuw hoofdstuk gaat toevoegen aan de rijke geschiedenis van het Victoriepark.

Tagged with: , , ,